Steeds opnieuw raakt de wereldgemeenschap geschokt door gebeurtenissen die wereldwijd negatieve gevolgen hebben, wat de wereld steeds minder tot een uitnodigende en vriendelijke plek maakt om te leven. Mensen worden vandaag de dag met name in beslag genomen door overleving: honger, drugs, oorlogen, financiële crises, pandemieën en klimatologisch natuurincidenten. Los van dat hebben we het eigenlijk al druk genoeg met dagelijkse zaken als huisvesting, geld verdienen, relaties, het opvoeden van kinderen, kortom met het leven van onze individuele levens.
Want dat is wat mensen zijn, individuen. Individuen die omringd worden door andere individuen, die samen een wereld creëren die van ons allemaal is. Mensen maken woonvormen, bedrijven, organisaties, naties, religies. Ze maken oorlog of sluiten vrede. Al die zaken bestaan dankzij het feit dat mensen wel of niet gezamenlijke overtuigingen en waarden delen. Alleen als we respectvol en oprecht overtuigingen en waarden delen kan medemenselijkheid ontstaan.
Elk levend wezen -of het nu een leeuw, een olifant, een rat, een dolfijn of een mens is- is een uniek individu. Het heeft een eigen manier van doen en van reageren op het leven. Geen enkel levend wezen ziet en ervaart de wereld op precies dezelfde manier als een ander levend wezen dat doet. Individualiteit, uniek zijn, is de uiting van creativiteit in mensen, dieren, planten, in alles wat leeft. Creativiteit is, volgens mij, de essentie van het leven. Iedere poging om creativiteit te onderdrukken, zie ik als een poging het leven zelf te onderdrukken.
Je kunt van mij zeggen, dat ik een dromer ben, maar ik denk dat het mogelijk is. Ik zie het als een kwestie van motivatie en keuze. De geschiedenis echter laat zien, dat het blijkbaar toch niet zo simpel is. Wat is er dan nodig? Allereerst, het recht van ieder mens op individualiteit te waarborgen en daadwerkelijk een plaats te geven in het dagelijks leven. Ten tweede, empathie, bewust zijn van en gevoelig zijn voor de situatie van een ander. Ieder individu moet voldoende in staat zijn om zich voor te stellen hoe het leven van die ander anders is dan het eigen leven. Hiervoor kunnen we de sociale verbeeldingskracht van onze hersenen gebruiken. Ten derde, deze empathische verbeeldingskracht dient gepaard te gaan met een daadwerkelijk respectvol gedrag. We moeten wel echt iets voor elkaar over willen hebben.
In mijn ogen is de grote uitdaging ons individuele zelf te zijn en tegelijkertijd verbonden te zijn met andere levende wezens. Empathie, sociaal gevoel en wederzijds respect zijn noodzakelijke voorwaarden hiervoor. Zoals de Franse filosofen als conclusie uit hun geschiedenis hebben getrokken: vrijheid, gelijkwaardigheid en broederschap. Maar ja, denken is nog niet hetzelfde als samen doen. In dit paviljoen laat ik zien dat we heel veel gemeenschappelijk hebben. Misschien moeten we daarbij eerst maar eens stil staan en dat echt laten doordringen. Want als de neuzen niet dezelfde kant op gaan staan in de richting van menselijke waarden, zal er niet veel veranderen in de toekomst, die we samen maken op deze planeet.
